Jezabel Couppey-Soubeyran: "Geld is nooit neutraal, het is altijd politiek."

Wat houdt u over aan de gebeurtenissen rond de handelsoorlog?

Jezabel Couppey-Soubeyran: Wat er vandaag op het spel staat rond de handelsoorlog is uiterst complex en verdient het om nauwlettend gevolgd te worden. De echte vraag is of dit beleid gebaseerd is op een daadwerkelijke strategie of dat het op meer willekeurige wijze wordt gevoerd. Wat zeker is, is dat deze donderende aankondigingen van tariefverhogingen, soms gevolgd door terugtrekkingen of pauzes, een directe impact hebben op de financiële markten. Ze kunnen de prijzen doen dalen door recessieverwachtingen op te wekken, om ze vervolgens weer te laten stijgen door het aankondigen van een pauze of het openen van onderhandelingen. In deze context wordt het mogelijk om winst te maken door te speculeren op deze schommelingen, vooral als men toegang heeft tot informatie stroomopwaarts.

Dit werpt een serieuze vraag op: die van de bewuste orkestratie van marktbewegingen, wat handel met voorkennis mogelijk zou kunnen maken. Dit verdient empirisch onderzoek, ook al is dit soort onderzoek moeilijk uit te voeren vanwege beperkte toegang tot marktgegevens. Maar los van dit specifieke punt heeft dit klimaat van wijdverbreide onzekerheid schadelijke effecten op de markten en op de beslissingen van private en publieke actoren. We zouden een nieuwe financiële crisis kunnen ingaan, en ik vrees dat de hervormingen na 2008 niet voldoende zijn geweest om daarop voorbereid te zijn. Zoals zo vaak zullen het de centrale banken zijn die moeten ingrijpen, door massaal liquiditeit te injecteren, wat slechts een verlenging is van een systeem dat de voorwaarden voor zijn eigen herhaling creëert.

Concreet, welke gebeurtenissen zouden een nieuwe financiële crisis kunnen veroorzaken?

De combinatie van zeer hoge niveaus van private en publieke schulden, en een verlies van vertrouwen in de markten, zou voldoende kunnen zijn om een nieuwe crisis te veroorzaken. Als investeerders een prijsdaling verwachten, zullen de leenkosten stijgen, waardoor het nog moeilijker wordt om schulden af te lossen. We vervallen dan weer in patronen van overmatige schuldenlast, waarbij schuldafbouw onvermijdelijk wordt, wat een deflatoire spiraal aanwakkert.

Het moeilijke is dat de korte- en langetermijneffecten van het huidige beleid tegenstrijdig kunnen zijn: tarieven kunnen op korte termijn inflatoir zijn, maar als ze een recessie veroorzaken, worden ze deflatoir. Dit zijn complexe mechanismen, maar het lijdt geen twijfel dat de huidige instabiliteit heel goed tot een nieuwe systemische crisis kan leiden.

Als vergelding zou China momenteel Amerikaanse staatsobligaties verkopen om druk uit te oefenen op Trump. Is dit een sterk signaal?

Het is plausibel en zou in zekere zin een logische reactie zijn op de handelsspanningen. China kan, net als andere landen, proberen zich te ontdoen van Amerikaanse staatsobligaties om andere staatsobligaties te kopen, wat Europa ten goede zou kunnen komen. Maar dit roept een belangrijke vraag op: de houdbaarheid van de Amerikaanse schuld. De VS genieten een exorbitant privilege dankzij de internationale status van de dollar en het Amerikaanse fiscale federalisme.

Zolang dit kader als stabiel wordt beschouwd, kan de schuld op een hoog niveau houdbaar blijven. Maar als het vertrouwen wordt geschonden – bijvoorbeeld als het idee postvat dat Trump een deel van de schuld zou kunnen afwijzen – kan dit een zeer gevaarlijke kettingreactie veroorzaken, met stijgende rentes, hogere schuldkosten en het risico dat er geen kopers meer gevonden worden op de markten.

>> Alexandre Baradez: "Sommigen beginnen de soliditeit van de Amerikaanse obligatiemarkt te testen"

"De door de VS geleide handelsoorlog zou sommige landen ertoe kunnen aanzetten andere valuta's te verkiezen"

Amerikaanse staatsobligaties worden beschouwd als het veiligste obligatie-activum ter wereld. Kunnen we ons echt een omkering in de perceptie voorstellen?

Dat is precies wat opvalt: het feit dat we nu een vraag stellen die we een paar jaar geleden niet stelden, toont aan dat er iets is veranderd. Het is op korte termijn niet het meest waarschijnlijke scenario, maar het kan niet worden uitgesloten. En als het zou gebeuren, zou het een ware catastrofe zijn, niet alleen financieel maar ook monetair.

Het zou de hegemonie van de dollar ter discussie stellen en het internationale monetaire systeem diepgaand kunnen destabiliseren. Dit idee komt periodiek terug in debatten, maar vandaag krijgt het een nieuwe prominentie, vooral in een context waarin de door de VS geleide handelsoorlog sommige landen ertoe zou kunnen aanzetten andere valuta's te verkiezen, wat uiteindelijk de status van de dollar zou ondermijnen.

Trump oefent momenteel druk uit op de Fed om de rente te verlagen. Waarom?

Trump streeft naar een verlaging van de beleidsrente om de Amerikaanse economie te stimuleren, hoewel die dat op dit moment niet bijzonder nodig heeft. Hij hoopt een stimulerend effect te creëren, ongetwijfeld met het oog op de verkiezingen. Maar Jerome Powell, hoewel hij iets minder onafhankelijk is dan de ECB, weerstaat voorlopig deze druk omdat de inflatie nog steeds aanwezig is.

Trump lijkt ook een zwakkere dollar te willen... Is dit verenigbaar?

Nee, en dit is een grote tegenstrijdigheid in zijn strategie. Enerzijds wil hij een zwakke dollar om de concurrentiekracht van Amerikaanse export te verbeteren, maar anderzijds loopt deze strategie het risico het vertrouwen in de Amerikaanse munt te ondermijnen. En zonder dat vertrouwen zal het voor de VS veel moeilijker worden om hun schuld te financieren. Er is een zeer delicaat evenwicht te bewaren: een te sterke munt schaadt de export, maar een te zwakke munt jaagt investeerders weg.

Trump lijkt alleen naar de handelszijde van de kwestie te kijken, en vergeet de monetaire en financiële consequenties. En in de context van een handelsoorlog zullen de andere economische machten niet passief blijven. Zij kunnen reageren, hun eigen defensieve monetaire beleid voeren, of zelfs andere instrumenten inzetten om aan de dominantie van de dollar te ontsnappen. Wat Trump over het hoofd ziet, is dat een sterke dollar, ondanks de nadelen, het fundament blijft van het wereldwijde vertrouwen in de Amerikaanse schuld. De dollar bagatelliseren is spelen met de stabiliteit van zijn eigen financiële systeem.

"Het cryptomonetaire project is een volledige privatisering van geld"

Hoe beoordeelt u het pro-crypto beleid van Trump?

Het is een interessante paradox. Trump beweert een patriot te zijn, en dus een verdediger van de Amerikaanse soevereiniteit en de rol van de dollar als symbool van die soevereiniteit. Maar zijn politieke project is neolibertair en omarmt perfect de ideologie van cryptos: afwijzing van centrale banken, de traditionele bankensector, de Staat. Het monetaire project van cryptos is de volledige privatisering van geld. Dat is helemaal niet het model waar ik naar streef, maar het is een transformatie die nauwlettend gevolgd moet worden, omdat het een andere visie op de wereld weerspiegelt.

China en Rusland hebben onlangs Bitcoin gebruikt voor een energie-transactie. Is dit geen keerpunt voor het internationale financiële systeem?

Het toont aan dat sommige actoren in een context van sancties op zoek zijn naar alternatieve oplossingen. Maar ik geloof niet dat Bitcoin zich op middellange of lange termijn kan vestigen als een wijdverspreide afwikkelingsmunt voor internationale handel. Het politieke project van China, bijvoorbeeld, heeft niets gemeen met dat van Bitcoin, dat fundamenteel libertair blijft. Wat ik hier zie is eerder een ad hoc, tactisch gebruik. De schijnbare technische neutraliteit van Bitcoin is aantrekkelijk in crisissituaties, maar de munt is nooit politiek neutraal. Als Bitcoin breed geaccepteerd zou worden, zou dat zijn omdat een bepaald politiek project – de wijdverbreide privatisering van geld en de verzwakking van publieke instellingen – had gezegevierd. En precies daar heb ik moeite mee.

U bekritiseert het huidige monetaire systeem, maar ook dat van cryptos. Wat stelt u voor?

Het huidige monetaire systeem is gebaseerd op geldcreatie door private banken die geld verkopen via krediet of de aankoop van effecten. Dit voedt het financieel kapitalisme en verhindert elke echte ecologische en sociale transformatie. In "Le pouvoir de la monnaie" (uitgegeven door Les liens qui libèrent, 2024), stellen wij voor dat de Europese Centrale Bank schuldenvrije monetaire subsidies verstrekt aan democratisch bestuurde publieke financieringsmaatschappijen. Deze subsidies zouden worden gebruikt om projecten te financieren met een sterke ecologische of sociale impact, maar die niet winstgevend zijn en daarom niet door conventionele schuld kunnen worden gefinancierd. Het is een manier om geld weer ten dienste te stellen van het algemeen belang, zonder te streven naar oneindige groei.

"Bitcoin is een alternatief monetair project dat de juiste vragen stelt, ook al onderschrijf ik de antwoorden helemaal niet"

Bitcoin kan worden beschouwd als een publiek goed, d.w.z. een gemeenschapsmunt zonder discriminatie. Bent u het daar niet mee eens?

Het is een interessant idee, maar het moet worden genuanceerd. Toegegeven, Bitcoin werkt met een open protocol, waaraan iedereen theoretisch kan deelnemen. De governance is collectief in die zin dat wijzigingen aan de code op gedistribueerde wijze worden besproken. Maar in de praktijk vereist toegang tot netwerkvalidatie mining, wat nu een industriële activiteit is die wordt gedomineerd door spelers met enorme rekenkracht. Dit creëert een vorm van impliciete uitsluiting. De realiteit van toegang is niet zo egalitair als wordt beweerd.

Om bitcoin te verkrijgen zonder te minen, moet men het kopen, vaak op platforms die hun eigen regels opleggen. Er is dus een kloof tussen de beleden gemeenschapsideologie en de sociaal-economische realiteit van het gebruik. Ten slotte denk ik dat de speculatieve dynamiek rond Bitcoin dit beeld nog verder vertroebelt: veel mensen gebruiken het nu als financieel activum, niet als een werkelijk gedeeld monetair alternatief.

>> Wat zijn de belangrijkste uitdagingen die voor Bitcoin liggen?

Denkt u ondanks alles niet dat Bitcoin ons ertoe aanzet om het functioneren van het huidige monetaire systeem ter discussie te stellen?

Ja, en dat is waarschijnlijk het grootste nut ervan. Via het manifest van Satoshi Nakamoto en de ideeën die het uitdraagt, stelt Bitcoin het monopolie van centrale banken, de logica van schuld in geldcreatie en de rol van banken ter discussie. Het is een alternatief monetair project dat de juiste vragen stelt, ook al onderschrijf ik de antwoorden helemaal niet.

Ik denk dat het sociale project achter Bitcoin neolibertair is, dat het privatisering en individualisme bevordert, en dat het ons niet in staat stelt de grote collectieve uitdagingen zoals de ecologische transitie of het verkleinen van ongelijkheden aan te pakken. Dat gezegd hebbende, vind ik het zeer interessant dat Bitcoin zoveel mensen ertoe heeft aangezet zich te interesseren voor geld, hoe het wordt gemaakt en wat de rol ervan is. Het is een krachtig intellectueel hefboom, ook al lijkt het mij, nogmaals, politiek zeer problematisch.

En als er een nieuwe financiële crisis uitbreekt, zouden cryptos dan als toevluchtsoord kunnen dienen?

Het is mogelijk. Als de volgende crisis slecht wordt beheerd – bijvoorbeeld als, zoals in 2008 of 2020, centrale banken massaal ingrijpen ten gunste van de financiële markten zonder de sociale ongelijkheden te corrigeren – dan kunnen we een hernieuwd wantrouwen tegenover officiële monetaire instellingen verwachten. Dit kan de belangstelling voor cryptos als alternatieven aanwakkeren. Maar waar ik bang voor ben, is dat deze alternatieven als neutraal of emanciperend zullen worden gezien, terwijl ze in werkelijkheid deel uitmaken van een logica van extreme privatisering.

Als er na een nieuwe financiële crisis een ernstige sociale of politieke crisis zou uitbreken, zou dit de weg kunnen openen voor deze alternatieve monetaire regelingen – niet omdat ze rechtvaardiger zijn, maar omdat ze als buiten het systeem worden gezien. Hier schuilt het gevaar: we zouden de illusie kunnen hebben van een breuk met het verleden, terwijl we in werkelijkheid de vercommercialisering van de wereld verdiepen.

‍

Docent aan de Universiteit van Parijs 1 Panthéon-Sorbonne, monetair econoom Jezabel Couppey-Soubeyran analyseert de huidige financiële risico's en blikt terug op de opkomst van Bitcoin..