Blockchain: traceerbaarheid weer in het voordeel?

Na een (korte) periode in de wildernis maakt blockchain een comeback op het gebied van traceerbaarheid. Ontwikkelingen in technologie en de komst van het Europese digitale paspoort hebben duidelijk het speelveld veranderd.

Als ik kip en blockchain zeg, antwoordt u uiteraard... Carrefour!

Sommigen herinneren zich misschien het blockchainproject voor kiptracering dat in 2018 werd gelanceerd door de Franse groep. Voor wie het vergeten is: het doel was om klanten in staat te stellen de herkomst van de kippen in de schappen te kennen en te volgen.

Zes jaar na de lancering gebruikt Carrefour zijn blockchain nog steeds en heeft deze in de tussentijd zelfs uitgebreid naar verschillende andere producten (sinaasappels, tomaten...), maar het moet gezegd worden dat het succes ver te zoeken is. Slechts een deel van de producten is traceerbaar en vooral de functionaliteit is zeer beperkt.

"Niemand durft het te zeggen omdat we het over een grote groep hebben, maar de blockchain van Carrefour is een mislukking", merkt een goede kenner van het onderwerp op. Carrefour heeft niet gereageerd op contactverzoeken.

De redenen voor deze "mislukking" of "halve succes" – laten we niet te streng zijn – zijn vrij eenvoudig te begrijpen: de groep, destijds al onder leiding van Alexandre Bompard, koos, net als veel andere bedrijven, voor een private blockchain, IBM's (Hyperledger) voor zijn traceerbaarheid.

"Het voordeel van private blockchains is dat je de data en de kosten beheerst," legt Quentin de Beauchesne*, medeoprichter van het bedrijf Ownest gespecialiseerd in industriële traceerbaarheid op de blockchain, uit.

Dit systeem is uiteraard geruststellend voor heel wat bedrijven. "Maar het nadeel is dat je de infrastructuur moet beheren, de software moet updaten en, vooral, het is een systeem dat niet open en niet interoperabel is," voegt hij toe.

Veel mislukkingen

Is dit de reden waarom de meeste projecten die tussen 2018 en 2020 met private blockchains zijn gestart, niet zijn doorgebroken? Dat is duidelijk wat de meeste experts denken. "Neem Boeing, Airbus, Rolls Royce, Renault... Je kunt het aantal grote groepen die hun private blockchain lanceerden en vervolgens stopten wegens gebrek aan tastbare resultaten niet tellen," legt een van hen uit.

Ter verdediging: het technologische landschap was destijds totaal anders dan nu. In 2018-2020 kwam het alternatief voor traceerbaarheid neer op: een private blockchain van het hyperledger-type of een publieke blockchain via een layer 1-protocol zoals Ethereum.

"Er waren toen nog geen layers 2 die sneller en vooral goedkoper zijn", legt Flavio Restelli uit, die zojuist de blockchainafdeling van KPMG heeft verlaten om zich aan te sluiten bij Nicomatic, een Franse leverancier van microconnectoren die blockchainoplossingen voor traceerbaarheid heeft ontwikkeld voor zijn klanten in de luchtvaartsector.

Layers 2 en ZKP

Naast de komst van Layers 2, die dus sneller en goedkoper zijn – transacties die minder dan een cent kosten – bieden de ontwikkeling van Zero Knowledge Proof (ZKP)-oplossingen ook perspectieven voor bedrijven. "ZKP betekent dat je een publieke blockchain met veel meer gemoedsrust kunt gebruiken als het gaat om databeveiliging," zegt een grote Franse luxegoederengroep.

De ontwikkeling van homomorfe encryptie, waarmee bewerkingen op versleutelde data kunnen worden uitgevoerd zonder deze eerst te hoeven ontsleutelen, heeft ook nieuwe perspectieven geopend. Drie maanden geleden haalde de Franse start-up Zama, beschouwd als een van de leiders op dit gebied, maar liefst 73 miljoen dollar op om haar oplossing te ontwikkelen.

Ondertussen vermenigvuldigen de traceerbaarheidsprojecten met blockchain zich. "Wij werken met een aantal spelers in de luchtvaartindustrie aan een publieke blockchainoplossing die iedereen een globaal overzicht van hun supply chain zou geven," legt Flavio Restelli uit. "Aangezien de hele sector samenwerkt, is dit logisch."

De benadering van traceerbaarheid is ook geëvolueerd. Het is niet langer precies op hetzelfde gericht. "Toch zijn we vooruitgegaan," grapt Nicolas Bacca, medeoprichter van Ledger, die eind 2023 het bedrijf verliet om zijn eigen project, Smooth, te lanceren. "Bedrijven hebben zich gerealiseerd dat het belangrijkste is te weten wat je wilt traceren," voegt hij toe.

Twee soorten traceerbaarheid

Deze fijnmazigere benadering leidt tot twee soorten traceerbaarheid. Er is "upstream" traceerbaarheid voor fabrikanten. Deze traceerbaarheid betreft de productie van producten, het beheer van onderdelen en hun opvolging. "Het is een kwestie van interne optimalisatie. Het doel is dat de informatie beschikbaar is op de publieke blockchain en dat we de blockchain direct kunnen raadplegen", legt Flavio Restelli uit.

Downstream is er de traceerbaarheid van eindproducten, die in handen van de klant zullen zijn: kippen, tassen, schoenen... "Dit is een benadering die niet gericht is op de traceerbaarheid van het product, maar op het eigendom van het product. Wie is de eigenaar? Dat is wat interessant is," legt Pierre-Nicolas Hurstel uit, medeoprichter en CEO van Arianee, dat een van de marktleiders is op het gebied van producttraceerbaarheid op blockchain.

Het digitale productpaspoort

Veel spelers zoals Arianee, Ownest en Nicomatic versnellen op dit onderwerp met het oog op de komst van het digitale productpaspoort in Europa. Dit systeem is al beschikbaar voor batterijen. Het zal in 2025 beschikbaar zijn voor textiel. "Alle producten zijn betrokken," legt Pierre-Nicolas Hurstel uit.

De belangrijkste uitdaging ligt in het standaardiseren van de data op digitale paspoorten. "Er is op dit gebied nog veel werk te doen," benadrukt Flavio Restelli. Het doel is uiteraard te voorkomen dat de markt versnipperd raakt, zoals enkele jaren geleden gebeurde met private blockchains...

(*) Quentin de Beauchesne is een minderheidsaandeelhouder van The Big Whale in eigen naam

Na een (korte) periode in de wildernis maakt blockchain een comeback op het gebied van traceerbaarheid. De ontwikkeling van de technologie en de komst van het Europese digitale paspoort hebben duidelijk de situatie veranderd.