Frankrijk betaalt miljoenen om van zijn overtollige elektriciteit af te komen.

Paradox van de Franse energietransitie: in 2024 brak het land zijn record voor netto-elektriciteitsexport met 89 TWh verkocht aan zijn buren, gestimuleerd door een spectaculaire heropleving van kernenergie, uitzonderlijke waterkrachtproductie en een sterke stijging van zonne-energie.

In het voorjaar van 2025 zal Frankrijk echter zijn overtollige elektriciteit moeten verkopen tegen betaling, omdat het deze niet kan opslaan of lokaal kan verbruiken.

Een steeds vaker voorkomende en kostbare situatie – en een die de huidige grenzen van het systeem blootlegt.

80 miljoen euro verloren in 2024 door negatieve prijzen

Al enkele weken slaat RTE, de transmissiesysteembeheerder, alarm: Frankrijk produceert meer elektriciteit dan het verbruikt, met name rond het middaguur, wanneer zonne-energie massaal op het net wordt geïnjecteerd.

Een overaanbod in een context van vraag die wordt beperkt door energiebesparing, versterkt sinds de crisis van 2022. Hierdoor worden de spotprijzen negatief, waardoor producenten "moeten betalen om te verkopen".

Het elektriciteitsnet kan niet functioneren met overcapaciteit, omdat vraag en aanbod in real time in balans moeten zijn. In tegenstelling tot water of gas is elektriciteit zeer moeilijk op grote schaal op te slaan. Als de productie het verbruik overstijgt, kan dit spanningspieken veroorzaken, infrastructuur beschadigen en zelfs tot veiligheidsstoringen leiden.

Op 2 maart van dit jaar moest RTE bijna €12.000 per megawattuur betalen aan zijn Europese tegenhangers om overtollige elektriciteit kwijt te raken. Vorig jaar, volgens de Commission de régulation de l'énergie (CRE), werd door producenten €80 miljoen verloren door deze negatieve prijzen.

Deze situatie intensiveert in het voorjaar, wanneer de zonneproductie explodeert, terwijl de ochtenden en avonden koud blijven, waardoor de onevenwichtigheden toenemen. Tussen maart en april 2025 heeft RTE de hernieuwbare productie al 13 keer moeten afremmen, met name door windturbines stil te leggen, in ruil voor financiële compensatie.

Kernenergie, tussen kracht en starheid

De terugkeer van kernenergie helpt het onevenwicht niet. In 2024 produceerde EDF tussen 358 en 364 TWh aan nucleaire elektriciteit, tegenover 279 TWh in 2022, een zwart jaar gekenmerkt door corrosie en reactorstilleggingen.

Deze massale, inflexibele productie, gecombineerd met de opkomst van zonne-energie (Frankrijk voegde vorig jaar 5 GW aan zonnecapaciteit toe, waarmee het totaal op 24,5 GW komt), maakt het beheer van het net steeds complexer.

Het systeem is ontworpen om te functioneren bij een bijna-constant evenwicht, maar ongebruikte productiepiekken worden een last.

In een poging de curve af te vlakken, overweegt CRE een hervorming van piek- en daluren, waarbij daluren naar de middag zouden worden verplaatst, wanneer de zonneproductie piekt. Maar opslag blijft de grote afwezige in de vergelijking.

Alexis Gléron, die het adviesbureau Augmented Energy leidt, verwacht dat deze situatie zich elk jaar zal herhalen "zolang we niet meer batterijen hebben om opwaartse en neerwaartse flexibiliteit te bieden", vanwege de toename van zonne-energie.

Zonder massale batterijen of flexibiliteitshefbomen zal overproductie zich elk voorjaar blijven herhalen.

Bitcoin: een consument als laatste redmiddel

Hier komt Bitcoin in beeld, niet als valuta, maar als slimme verbruiker van overtollige elektriciteit. Bitcoin mining is gebaseerd op een energie-intensieve maar zeer flexibele activiteit: de machines kunnen naar believen aan- en uitgeschakeld worden, reageren binnen enkele seconden op netwerksignalen en kunnen zo dicht mogelijk bij overproductiegebieden worden geplaatst.

Dit vermogen om overschotten te absorberen, met name die welke niet op conventionele markten kunnen worden verkocht, begint sommige energiebedrijven aan te spreken. In de Verenigde Staten hebben producenten van zonne- en windenergie al modulaire mining farms geïntegreerd om hun overschotten rendabel te maken.

In het Franse geval zouden deze faciliteiten uitsluitend kunnen werken tijdens uren met negatieve prijzen, waarmee ze een dienst aan het net leveren en tegelijkertijd marginale inkomsten genereren.

Bitcoin mining zou zo een tijdelijke veiligheidsklep kunnen bieden, in afwachting van structurele oplossingen.

Op 28 maart onthulde The Big Whale dat minister gedelegeerde belast met de Digitale Sector Clara Chappaz de mogelijkheid opende dat EDF zich in het onderwerp zou verdiepen.

"In plaats van er een communicatiekwestie van te maken, moeten we het serieus bekijken. Ik weet dat sommigen van u het al hebben bestudeerd, we moeten op pragmatische wijze doorgaan met het evalueren van hoe zo'n apparaat eruit zou kunnen zien", benadrukte zij tijdens een bezoek aan het hoofdkantoor van Ledger, een van de wereldleiders in crypto-asset custody.

"We zullen dit soort onderwerpen economisch moeten analyseren, zonder ideologie, en onszelf de juiste vragen stellen."

De uitvoerende macht en het nationale energiebedrijf hebben nu een kant-en-klare reden om dit project te verkennen.

>> Bitcoin: een contra-intuïtieve oplossing voor klimaatverandering

>> Bitcoin en energie: zijn de kritieken gerechtvaardigd?

>> De EDF-groep lanceert een crypto custody service

Geconfronteerd met een overschot aan elektriciteitsproductie, gestimuleerd door kernenergie en de groei van het hernieuwbare energiepark, moet Frankrijk zijn elektriciteit tegen negatieve prijzen verkopen. Dit heeft geleid tot ambities om bitcoin mining te introduceren als consument van laatste redmiddel..