Tornado Cash-proces: het einde van de illusie van decentralisatie.

Op 14 mei 2024 veroordeelde een Nederlandse rechtbank Alexey Pertsev tot meer dan 5 jaar gevangenisstraf wegens medeplichtigheid aan witwassen als hoofdontwikkelaar van Tornado Cash, een gedecentraliseerde mixer die opereert op de Ethereum blockchain. Hoewel deze rechterlijke uitspraak aanzienlijke bedenkingen heeft opgeroepen bij juridische experts vanwege twijfels over de kwalificatie van het misdrijf witwassen bij een anonimiseringprotocol, markeert zij vooral het einde van illusies over decentralisatie in Web3.

De vraag naar de verantwoordelijkheid van de ontwikkelaars van een protocol waarvan het gebruik mogelijk is afgeleid naar illegale doeleinden, roept legitieme vragen op op het gebied van rechten en vrijheden. Deze zaak volgt op de rechtszaken die zijn aangespannen tegen de ontwikkelaars van Samurai Wallet en de veroordeling van Ross Ulbricht, oprichter van het SilkRoad-platform. Alexey Pertsev heeft reeds beroep aangetekend tegen deze veroordeling.

Deze reeds veelbesproken beslissing werpt nieuw licht op een kernbegrip in het Web3-ecosysteem: decentralisatie. Net als Tornado Cash noemen veel projecten zichzelf 'gedecentraliseerd' om zichzelf buiten het bereik van financiële regelgeving te plaatsen, met name op het gebied van de bestrijding van witwassen. Hoewel deze wens tot decentralisatie vaak voortkomt uit een oprechte filosofische overtuiging, blijkt de juridische immuniteit die eraan wordt toegekend vaak illusoir en leidt zij tot bijzonder gevaarlijke gevolgen.

Decentralisatie kan worden gedefinieerd als de verdeling van macht van het centrum naar autonome entiteiten. Dit impliceert dat de macht (d.w.z. governance) voldoende is verdeeld onder de deelnemers zodat geen van hen in staat is om de richting van het project significant te beïnvloeden. De zuiverste voorbeelden zijn Layer 1-protocollen zoals Bitcoin of Ethereum: noch de miners of validators, noch de ontwikkelaars, noch de gebruikers of dienstverleners alleen hebben de macht om de regels of werking te wijzigen.

In deze uitspraak hebben de rechters de vermeend gedecentraliseerde aard van Tornado Cash methodisch ontmanteld en daarmee een handleiding gegeven voor het aanspreken van de aansprakelijkheid van gedecentraliseerde applicaties of Layer 2-protocollen: 

• ten eerste had de DAO van Tornado Cash in de praktijk niet zoveel macht als de feitelijke bestuurders.
• Ten tweede konden Alexey Pertsev en zijn medeoprichters worden aangemerkt als feitelijke bestuurders op basis van openbare gegevens (interviews, presentaties op de website of sociale netwerken) en hun betrokkenheid bij de IT-ontwikkeling van het project (Github);
• Ten slotte had de verdachte een klein team gevormd dat 30% van de tokens bezat, waardoor zij aanzienlijke controle over het project behielden.

Om deze redenen stelden de rechters duidelijk dat "het feit dat Tornado Cash op enig moment als een gedecentraliseerde autonome organisatie (DAO) was gaan functioneren, geen verschil maakte". De zeer concrete analyse van de governance van Tornado door de rechters geeft een krachtig signaal af aan projecten - met of zonder rechtspersoonlijkheid - waarvan kunstmatige gedecentraliseerde structureringsschema's niet toestaan dat de "feitelijke bestuurders" (oprichters, ontwikkelaars, enz.) worden vrijgesteld van hun verantwoordelijkheden.

Deze juridische demonstratie van de oppervlakkigheid van bepaalde gedecentraliseerde governance-modellen dient door projecten nauwgezet te worden geanalyseerd, aangezien zij een fundamentele trend in termen van aansprakelijkheid in Europa en de Verenigde Staten materialiseert. Met minder dan zes maanden te gaan voordat MiCA van kracht wordt, biedt zij een nuttige leidraad voor het kwalificeren van projecten die "volledig gedecentraliseerd zonder enige tussenpersonen worden geleverd" waarop de regelgeving niet van toepassing zal zijn, zonder illusies.

‍

Advocaat William O'Rorke (ORWL) blikt terug op de gevolgen van het Tornado Cash-proces, dat resulteerde in de veroordeling van ontwikkelaar Alexey Pertsev. Tribune..